ভাৰ্ছিটি ৱিকৰ প্ৰস্তুতি পুৰাদমে চলি থকাৰ মাজতে কিবাকৈ ৰৈ গৈছিল দলীয় লোক নৃত্যৰ আখৰা ও প্ৰস্তুতি । খেল আৰু সাংস্কৃতিক বিভাগৰ বাকীকেইটা অনুষ্ঠান খুব সুন্দৰকৈ আগবাঢ়িল , নৃত্যৰ প্ৰস্তুতিও আচলতে আৰম্ভ কৰাৰ কথা আছিলেই , পিছে নৃত্যটোহে ঠিক হোৱা নাছিল । ভাৰ্ছিটি ৱিকত য়ুনিভাৰ্ছিটিৰ প্ৰতিটো হোষ্টেলেই পৰিৱেশন কৰে সমগ্ৰ ভাৰতীয় মূলৰ বিভিন্ন জনজাতীয় লোকনৃত্য , প্ৰত্যেকবছৰেই এই অনুষ্ঠান হৈ ৰয় একক , অৱশ্যে আগতে বেলেগ হোষ্টেলে পৰিৱেশন কৰা নৃত্যসমূহ অন্য হোষ্টেলে পৰিৱেশন কৰে কেতিয়াবা । এই পৰিৱেশ্য কলাত জড়িত সকলো ধৰণৰ বাদ্যযন্ত্ৰ আৰু সাজপাৰ , গহনা গাঁথৰি পৰিৱেশন কৰোঁতাসকলে পিন্ধাতো বাধ্যতামূলক । প্ৰতিযোগিতাৰ কথা , গতিকে সকলোৱে সেইধৰণেই মানি চলে নিয়মবোৰ ।
আমাৰ হোষ্টেলৰপৰা সেইবাৰ ঠিক কৰা হ’ল মিজোৰামৰ লোকনৃত্য ‘ চেৰৱ ‘ অথৱা মিজোসকলে পৰিৱেশন কৰা Bamboo Dance । আমি কেইবাজনীও ছোৱালীয়ে সেই নাচ নাচিবলৈ আগ্ৰহী হৈ প্ৰেক্টিচ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিলোঁ নিমন্ত্ৰিত এজন তত্ত্বাবধায়কৰ তত্ত্বাৱধানত , প্ৰায় প্ৰতিজনী জুনিয়ৰকে একোবাৰকৈ নচুৱাই চোৱা হ’ল , আমিও নাচিলোঁ , পিছে বাঁহৰ টোকৰৰ তালে তালে আমি নচাৰ পৰিৱৰ্তে দুখহে পালোঁ আটাইবোৰে , নাচ শিকাবলৈ অহা কেইজনো অলপ বিৰক্ত হ’ল , অৱশ্যে সেই নাচৰ প্ৰস্তুতি ইমান কম সময়ত কৰাৰ কথাও নহয় , অন্ততঃ ১৫/১৬ দিন লাগে বাঁহৰ তালৰ লগত ভৰিৰ তাল মিলাবলৈ । আমি কেতিয়া বাঁহকেইডালে থক্ থক্ কৰিব তাকে চাই থাকোঁতেই বাঁহ নচুৱাই থকা কেইজনে বাঁহ নচুৱাই শেষ কৰে , পিছে আমাৰ ভৰিত শিপা গজাৰ দৰে ভৰিয়ে লৰচৰেই নকৰে , হঠাতে তাল মান ৰাখি কঁকালত দুহাত ৰাখি জপিয়াই দিঁওতেই ভৰিয়ে বাঁহে জোট পোট খায় , তাল মিলাব নোৱাৰি কোনোবা হামখুৰি খায় পৰে , ফলত নাচৰ প্ৰেক্টিচৰ নামত হয় ভৰিৰ আধ্যা পৰে নহ’লে হাঁহিৰ জোৱাৰ উঠে । অৱশেষত আমি সেই নাচ বাদ দিবলগীয়া হ’ল , বাদ দিয়াৰ পিছত লগে লগেই অন্য নাচৰ বাবে প্ৰস্তুতি চলাব লাগিছিল যদিও কিবা কথাত সেইটো হৈ নুঠিল , সাংস্কৃতিক বিভাগৰ দায়িত্বত থকাৰ ফলস্বৰূপে সমস্ত দোষৰ ভাৰ মূৰ পাতি ল’বলগীয়া হ’ল , তাতো দুখ নালাগিলেহেঁতেন হয়তো , পিছে মৰমী বান্ধৱী এগৰাকীৰ কটাক্ষইহে দুখটো কুটুৰি কুটুৰি বুকুলৈকে শিপাই গ’ল ।
পিছে হোষ্টেলৰ ছেণ্টিমেণ্টৰ আগত সেইবোৰ তেনেই গৌণ আছিল , দোষ কৰিছিলোঁ , গতিকে দোষীৰ শাস্তি নিজেই দিছিলোঁ নিজকে , নাচৰ সকলো দিশৰপৰাই আঁতৰি আহিছিলোঁ , প্ৰশিক্ষক বিচৰা , নিজেই নচা সকলো বাদ দি , সেই কাম কৰিবলৈ আন এগৰাকীক দায়িত্ব দিবলৈ প্ৰিফেক্ট ৰূণাক অনুৰোধ কৰিলোঁ , পাৰিলে সকলো দায়িত্বৰ পৰাই যাতে আঁতৰি থাকিব পাৰোঁ তাৰ চিন্তাও কৰিলোঁ । পিছে তেনে নহ’ল , আঁতৰি থাকিব নোৱাৰিলোঁ একোৰে পৰা , গা এৰাই চলিব খুজিও কিবা এক মায়াই আকৌ সামৰি সুতৰি থ’লে ভাৰ্ছিটি ৱিকৰ লগত । কেইবাটাও জীৱন শিক্ষা পালোঁ ভাৰ্ছিটি ৱিকৰ সময়খিনিত , যিয়ে আজীৱন সহায়ক হৈ ৰ’ব , ভাল অভিজ্ঞতাবোৰে সমৃদ্ধ কৰি ৰাখিব জীৱনৰ বহুখিনি সময় । বিভিন্ন ঘাত প্ৰতিঘাত আৰু আনন্দ উলাহৰ মাজেৰে আমাৰ প্ৰেক্টিচ চলি থাকিল ,আবেলি আৰু সন্ধিয়াৰ সময়খিনি বেছি ভাল লগা হৈ পৰিল , হোষ্টেললে যেতিয়া প্ৰণৱদাহঁত আহে আমাৰো ভাল লাগে , তেঁওলোক গোটেইকেইজনেই খুবেই যোগাত্মক আৰু বেছ আত্মীয়তাৰে শিকাই যায় কথাবোৰ , খুঁটি নাতি মাৰি শিকাই , সঠিক নোহোৱালৈকে কৰায়ে থাকে , তেতিয়াহে অকণমান আমনি লাগে , গালিও পাৰে , খঙো উঠে , পিছে আমাৰ বেয়া নালাগে ।
দিলীপ আগৰেপৰাই ভাল বন্ধু আছিলেই ( এতিয়াও ) , দিলীপ গ’লে আমাৰ সাহ বাঢ়িছিল , প্ৰণৱদাকো প্ৰথম লগ পোৱাৰ দিনাৰেপৰা এক আপোনত্বৰ বান্ধোনত বান্ধ খায় পৰিছিলোঁ , ইমান আপোন আৰু নিভাঁজ মৰমৰ দাদা এজন ভাৰ্ছিটি জীৱনত লগ পোৱাটো সঁচাকৈয়ে সৌভাগ্যৰ কথাই , দীপ্ত দা অলপ গহীন আছিল আৰু খঙো উঠে পতককৈ , নুঠি পাৰেনে ! আমি জানো কম আছিলোঁ ? এবাৰতে কৰিয়েই নাপালোঁ একো , তাতে স্কিটৰ যিহে ভাষা ….. শিকিলেও ফুটাবই নোৱাৰিছিলোঁ । দীপম দাও বেছ ধেমেলীয়া আছিল , দীপমদাৰপৰা মাইম কেতিয়াও পাহৰিব নোৱাৰি ( দীপমদাৰ লগত একেবাৰেই যোগাযোগ নাই , ফেইচবুকতো বিচাৰি পোৱা নাই ), পিছে আক্ষেপ থাকি গ’ল আমাৰ , দীপম দায়ে হেনো হোষ্টেলত ভাত নাপাইছিলগৈয়ে , আমাৰ হোষ্টেলৰ পৰা যোৱাৰ পিছত , সেয়েহে ৰৌজদায়ে ভাত ৰান্ধি খুৱাইছিল , নাজানো কিয় ! আমি কোনোদিনেই তেখেতসকলক এদিনো আমাৰ লগত এসাজো খাবলৈ নক’লোঁ , ইমানেই স্বাৰ্থপৰ আছিলোনে ? নে অকৃতজ্ঞ ? সময়ৰ দোষ আছিল হয়তো । প্ৰশিক্ষক কেইজন সদায় গৈছিল , অন্তঃকৰণে তেখেতসকলে আমাক শিকাইছিল , পিছে অতগাল ছোৱালীৰ মাজত মাজে মাজে নাৰ্ভাছো কৰিছিল চাগে , কেতিয়াবা আকৌ লগত বেলেগ দুই এজনকো লৈ গৈছিল , তেঁওলোকেও হয়তো ছোৱালীৰ হোষ্টেললে যোৱাৰ আশাতে না নকৈছিল ।
এই সকলোবোৰৰ মাজত কোনোবাখিনিত আমি বেলেগ বেলেগ হোষ্টেলত থকা অন্তৰৰ বান্ধৱীকেইজনী অলপ দূৰ হৈ গৈছিলোঁ , দূবৰি আৰু মই আকৌ আগৰ বছৰৰ দৰে কেৱল ক্লাছতহে লগ হঁও , একেলগেই অহা যোৱা কৰোঁ যদিও হোষ্টেলৰ কথাত একেবাৰে মুখবন্ধ , আনহাতে পলিক লগেই নোপোৱা হ’লোঁ , চকুৰ দূৰত্বই মনৰ দূৰত্বৰ ৰেখাডাল দীঘল কৰি পেলালে , ফোন এটা কৰিও খবৰ ৰখা নহ’ল মৰমী আৰু অভিমানী বান্ধৱীজনীৰ ( তেঁওও একেই ) । ব্যস্ততাৰ মাজত অব্যাহতি লৈছিল অধ্যয়নে , পাহৰি গৈছিলোঁ শিক্ষা জীৱনৰ শেষ ঢাপটোত থকাৰ কথা , ঘৰৰ কথা , সেই গাফিলতিয়ে ফলাফল কিমান ভয়ানক কৰিব পাৰে তাৰ চিন্তা নাহিল এবাৰো হোষ্টেল ছেণ্টিৰ আগত । গোটেই য়ুনিভাৰ্ছিটিখনেই সাংঘাতিক ব্যস্ত হৈ পৰিছিল , কোনেও নষ্ট কৰা নাছিল অকণো সময় , সকলো ব্যস্ত হৈ পৰিছিল শ্ৰেষ্ঠত্বৰ দৌৰত । সেইবাৰ অলপ নিজাকৈও একক প্ৰতিযোগিতাবোৰত ভাগ লোৱাৰ চিন্তা কৰিলোঁ , বিশেষকৈ সাহিত্য বিভাগত , তাৰো বিশেষ নীলা খামৰ চিঠিত ।
প্ৰণৱদায়ে কোৰাছ শিকোৱাৰ সমানে আন গীতৰ আখৰাও কৰাই গ’ল সমানে , বিয়ানামো বাদ নপৰিল তেখেতৰ তালিকাৰপৰা , বিয়া নাম শিকোৱা দাদাজনৰ কইনাঘৰীয়া বিয়ানামবোৰ শিকাঁওতে চকুযুৰি চশমাৰ তলতেই নাচি উঠে , তেঁওৰ হাতটো পকেটত ভৰাই , পাৰ্ছত থকা কইনাজনীৰ ছবিখনকে আলফুলে চুই চাই , এদিন লাজকুৰীয়া হাঁহি এটাৰে ডায়েৰীৰ মাজৰপৰা এখন ফটো দেখুৱালে , বৌৱেৰক চাই ল বুলি আমাৰ ফালে ফটোখন আগবঢ়াই মোছৰ তলৰ দুষ্ট হাঁহিটো মাৰিলে , তেঁওৰ নাম হেনো জোনালী , আমাৰ জোনালী বৌ । জালুকবাৰীৰ প্ৰেমিক বতাহে তেঁওৰ দূৰণিৰ প্ৰেমিকাক এপলকলৈও মনৰ দূৰ কৰিব পৰা নাই , অনবৰতে মুখত হাঁহি লাগি থকা দাদাজনে হোষ্টেলৰপৰা চিঞৰি জোকালেও , মইনা জোকোৱা গীত ৰচনা কৰিলেও , মনৰ চকুৰে পিছে জোনালীবৌৰ ছবিখনহে দেখে ( মইনাবোৰক জোঁকাওতে চাগে জোন বেয়া নাপাবা দেই বুলি মনতে ভাবি লয় ) ।
আনহাতে দীপ্তদাৰ বলিষ্ঠ পৰিচালনা , ৰচনা স্কিট আৰু নাটকৰ । আমাৰ মিঞাচাহাবৰ ভাৱত থকা চুটি চাপৰ অকণমানি বৰ্ণালীয়ে তেঁওৰ বিবিজান দুয়োজনী আৰু এজনী জীয়েকক হাতত ধৰি টানি টানি মঞ্চৰ ভিতৰলৈ প্ৰৱেশ কৰে , মুখত গানৰ কলি …
” আৰে ছল গ’ৰী , লে যাব তকে আ….ছাম….. / আৰে ছল গ’ৰী ………..” পুৰা গীতটো পাহৰিলোঁ , কিন্তু দীপ্তদাহঁতে আমাক প্ৰেক্টিচ কৰাই থকাৰ সময়তেই পেৰ’ডীটো ৰচনা কৰিছিল , বৰ্ণালীয়ে গীত জুৰিলেই হাঁহিত ফাটি পৰোঁ আমি , তাই পিছে বেছ চিৰিয়াছ আছিল , তাতে আমাৰ জুনিয়ৰ , হঁসনা মানা হেই । ডলী আছিল বাংলাদেশীক অসমলে পাৰ কৰাই অনা এজেণ্ট , মুন্মী ৰাজনৈতিক নেতা আৰু শুক্লা তৰফদাৰ আছিল আমাৰ জীয়েক । হাস্য ব্যংগাত্মক চুটি নাটকখনে হাঁহিৰ সমল যিমান যোগাইছিল , সমানে বাস্তৱ প্ৰেক্ষাপটো ডাঙি ধৰিছিল , অভিনৱ আৰু অনন্য আছিল সেই নাটকখন ।
আখৰা চলিছিল ঠিকেই , পিছে সমস্যা হৈছিল স্কিটত পিন্ধিবলগীয়া কাপোৰৰ বাবেহে । যিধৰণৰ কাপোৰ পিন্ধিব লাগে সেইধৰণৰ কাপোৰ আমাৰ হাতত নাছিল , বৰ্ণালী আৰু মুন্মিক কুৰ্টা দুটা দাদাহঁতেই আনি দিলে , তাই লুঙী এখনো যোগাৰ কৰিলে , তিৰু আৰু মই ক’ত পাব পাৰোঁ চিন্তা কৰিলোঁ , চিন্তাৰ পাৰ পালোঁ , মঞ্জুদীদীৰ কাষ চাপিলোঁ । মঞ্জু দীদীক বুজাই দিলোঁ দুখন পুৰণি , মাৰ নথকা , টেকটেকীয়া ৰঙৰ শাৰী যোগাৰ কৰাৰ কথা , তেঁওও চিন্তাত পৰিল , কাৰণ মঞ্জু দীদী সাজ পাৰ লৈ খুবেই চৌখিন আৰু সচেতন , তেঁওৰ পেৰাত তেনে কাপোৰ নোলোৱাটো খাটাং , সেয়েহে ওচৰৰ কাৰোবাৰ পৰা তেঁও আনি দিলে কেইবাখনো আমি বিচৰাধৰণৰ শাৰী । দাদাহঁতে আমাৰ লগত মিলাই দুখন শাৰী বাচি দিলে , যাতে অবৈধ প্ৰব্ৰজনকাৰীৰ সকলো বৈশিষ্ট্য আমাৰ কাপোৰে কানিয়ে প্ৰকট হয় । মঞ্জুদীদীয়ে কাপোৰ আনি দিয়াত আৰু আমি সেই কাপোৰ পিন্ধিবলৈ লোৱাত বহুতে আমাক কটাক্ষ কৰি হাঁহিলে যদিও দীদীৰ আন্তৰিকতা আৰু দায়িত্বশীলতাৰ বাবে আমি চিৰ ঋণী ।
আমি কাপোৰ কানি গোটোৱাৰ দুদিন পিছতে আৰম্ভ হ’ল ভাৰ্ছিটি ৱিক , আকৌ গ’লোঁ মনভৰি ভালপোৱা ঠাইখনলৈ , য’ত ভাৰ্ছিটি ৱিকৰ মাৰ্চ পাষ্টৰ লগতে অন্যান্য খেলবোৰ হয় , এইবাৰ আমাৰ বেগত একোটাকৈ ছাতি , আমিযে পিন্ধি আছিলোঁ চিনিয়ৰৰ চোলা , সেই সময়ত আমাৰ জুনিয়ৰবোৰৰ লগতে হোষ্টেলৰ অংশগ্ৰহণকাৰীসকলৰ সম্পূৰ্ণ নিৰাপত্তা আৰু সহায়ৰ হাত হৈ ৰৈ আছিলোঁ এহাতে ছাতি আৰু আনহাতৰ গ্লুক’ন ডি লৈ তেঁওলোকৰ পিছফালে ।
ক্ৰমশঃ
নষ্টালজীয়া 